AVUSTRALYA’DA BİR KÜLTÜR ELÇİSİ
Adana’dan Avustralya’ya uzanan başarı ve gurur hikâyesi
Adana’da savaş yıllarının yoklukları içinde dünyaya gelen Mehmet Balıkel, çocuk yaşta başladığı çalışma hayatını Avustralya’da başarı, gazetecilik ve kültürel çalışmalara taşıdı. Türk mutfağını ve Türkiye’yi Avustralya’da tanıtan Balıkel, restoran işletmeciliğinden gazeteciliğe, toplumsal çalışmalardan fahri polisliğe uzanan yaşam öyküsüyle dikkat çekiyor.
1943 yılında Adana’da dünyaya gelen Mehmet Balıkel’in çocukluğu, Türkiye’nin ekonomik açıdan en zor dönemlerinden birinde geçti. Ekmeğin, şekerin ve unun karneyle dağıtıldığı yıllarda büyüyen Balıkel, 1950 yılında, henüz 7 yaşındayken Çukurova İlkokulu’nda eğitim hayatına başladı.
Çocukluk yıllarında komşuları olan ve ilerleyen yıllarda NASA’da görev yapan bilim insanı İrfan Mavruk ile de tanışan Balıkel, Mavruk’un çocuk yaşta yaptığı füze
çalışmalarına tanıklık ettiğini anlatıyor.
ÇOCUK YAŞTA ÇALIŞMAYA BAŞLADI
Ailesinin maddi imkânlarının kısıtlı olması nedeniyle Balıkel, okul hayatının yanında çalışmak zorunda kaldı. Sabahın erken saatlerinde fırından aldığı simit ve çörekleri satmak için yaklaşık 5 kilometre yürüdüğünü belirten Balıkel, satamadığı ürünleri evine götürdükten sonra okuluna devam etti.
1955 yılında ilkokulu tamamlayan Balıkel, eğitimine devam edemeyince iş aramaya başladı. İlk işi ise bir kuyumcuda oldu.
Kuyumcu ustasının kendisine “Seni bir şartla işe alırım, asla yalan söylemeyeceksin” dediğini aktaran Balıkel, kendisinin de dürüstlük konusunda aldığı aile ve öğretmen terbiyesini anlatarak işe başladığını ifade ediyor.
Kısa sürede ustasının güvenini kazanan Balıkel, yalnızca mesleği değil, ticaretin inceliklerini de öğrenmeye başladı. Henüz genç yaşta dükkânın anahtarını teslim alan Balıkel, kuyumculuk yaparken aynı zamanda Spor Toto muhabirliğiyle de ilgilendi. Fotoğrafçılığa duyduğu ilginin ise dünyaya farklı bir gözle bakmasını sağladığını belirtiyor.
ASKERLİK SONRASI HAYATINI DEĞİŞTİREN KARAR
1962 yılında Saliha Hanım ile evlenen Balıkel, evliliğinin ardından vatani görevini yapmak üzere askere gitti. Afyonkarahisar ve Kütahya’da çavuş kursunu başarıyla tamamlayan Balıkel, Eskişehir 1. Hava Kuvvetleri’nde görev yaptı.
Astsubay ve onbaşılara eğitim verdiğini belirten Balıkel, hizmetleri nedeniyle dönemin 1. Hava Kuvvetleri Komutanı İrfan Tansel tarafından Teşekkür Belgesi ile ödüllendirildiğini aktarıyor.
Askerlik sonrası yeniden kuyumculuğa dönen Balıkel’in Rabia, Ali ve Fatma isimlerinde üç çocuğu dünyaya geldi. Ancak çalıştığı işyerinde sigortasının yapılmaması, hayatında yeni bir sayfa açmasına neden oldu.
1970’TE AVUSTRALYA’YA UZANAN YOLCULUK
Yurt dışında çalışma ve yerleşme düşüncesiyle İş ve İşçi Bulma Kurumu’na başvuran Balıkel, Almanya, Kanada ve Avustralya seçenekleri arasında değerlendirme yaptı.
Sonunda Avustralya’ya gitmeye karar veren Balıkel ve ailesi, işlemlerin tamamlanmasının ardından 1 Ağustos 1970 tarihinde Ankara Esenboğa Havalimanı’ndan Avustralya’ya hareket etti.
Karaçi ve Singapur aktarmalarının ardından 2 Ağustos 1970’te Avustralya’ya ulaşan Balıkel ailesi, göçmen karşılama merkezine ulaşan ilk Türk kafilesi arasında yer aldı.
İlk dönemlerde göçmen merkezinde kalan aile, İngilizce kurslarına katıldı. Balıkel ise kısa süre sonra bir et fabrikasında çalışmaya başladı. İlk zamanlarda haftada 43 dolar kazandığını belirten Balıkel, gurbetin zorluklarına rağmen ailesinin geleceği için mücadele etti.
“SOFRA” İLE TÜRK MUTFAĞINI AVUSTRALYA’YA TANITTI
Bir süre sonra lokantacılık sektörüne girmeye karar veren Balıkel, mesleği öğrenebilmek için ücretsiz garsonluk dahi yaptı.
Ardından Melbourne’un Footscray semtinde “Sofra” adıyla Türk restoranı açtı. İlk dönemlerde müşteri bulmakta zorlanan Balıkel, reklam bütçesi olmadığı için farklı bir yöntem geliştirdi.
Restoranın camlarına “Açılışa özel bugün set menü bedava” yazısını asan Balıkel’in bu yöntemi kısa sürede ilgi gördü. 1980 yılında restoranın büyük ilgi gördüğünü belirten Balıkel, yaşadıklarını şöyle anlatıyor:
“Reklam bütçem olmadığı için bu yolu seçtim.”
Avustralya’nın köklü gazetelerinden The Age’in restoranı gizli müfettişlerle denetlediğini ve Sofra’nın değerlendirme sonucunda dört yıl üst üste “En İyi ve En Uygun Fiyatlı Restoranlar Rehberi”nde yer aldığını ifade eden Balıkel, restoranının zamanla siyasetçiler, bürokratlar ve medya mensupları tarafından da ziyaret edildiğini aktarıyor.
KRAL CHARLES’A ADANA KEBABI İKRAM ETTİ
Balıkel’in hayatındaki dikkat çekici anlardan biri de bugün İngiltere Kralı III. Charles olan dönemin Prensi Charles ile tanışması oldu.
Avustralya ziyareti sırasında Prens Charles ile tanıştırıldığını anlatan Balıkel, kendisine Adana kebabı ikram ettiğini ve Charles’ın yemekten duyduğu memnuniyeti dile getirdiğini belirtiyor.
GAZETECİLİK VE TOPLUMSAL ÇALIŞMALAR
Restoran işletmeciliğinin yanı sıra gazetecilik de yapan Balıkel, Sydney merkezli Yeni Vatan Gazetesi’nde toplumsal konularda yazılar kaleme almaya başladı.
İlkokul mezunu olduğu için başlangıçta çekimser kaldığını ancak gazete yöneticilerinin kendisine güvenmesi üzerine köşe yazarlığına başladığını anlatan Balıkel, yazılarında özellikle alkollü araç kullanımı ve hız konusunda toplumsal farkındalık oluşturmaya çalıştı.
Canberra’daki Anzak Anıtı’nda çektiği bir fotoğrafın da büyük takdir topladığını belirten Balıkel, dönemin Avustralya Başbakanı John Howard tarafından dört farklı madalya ile ödüllendirildiğini ifade ediyor.
Bunun yanında çeşitli hırsızlık olaylarının faillerinin yakalanmasına yardımcı olduğunu belirten Balıkel, bir olay sırasında aldığı darbe sonucu dişinin kırıldığını söylüyor.
Toplumsal duyarlılığı nedeniyle Avustralya Emniyet Teşkilatı tarafından düzenlenen bir törende, yaklaşık 150 polisin huzurunda kendisine polis rozeti takdim edildiğini ve farklı karakollardan teşekkür ve takdir belgeleri aldığını aktarıyor.
TÜRKİYE’Yİ VE ATATÜRK’Ü AVUSTRALYA’DA TANITMAYA DEVAM ETTİ
Uzun yıllar Avustralya’da yaşayan Balıkel, yalnızca ticari başarısıyla değil, Türk kültürünü tanıtma çalışmalarıyla da öne çıktı.
Resmî törenlerde Avustralya bayrağının yanı sıra Türk bayrağını taşıdığını, İstiklal Marşı’nı gururla okuduğunu ve Türk mutfağını tanıttığını belirten Balıkel, Çanakkale anma törenlerine ve Anzak yürüyüşlerine de katıldığını ifade ediyor.
2022 yılında Tasmanya’yı ziyaret eden Balıkel, Mustafa Kemal Atatürk’ün 1934 yılında Anzak askerlerinin annelerine yönelik kaleme aldığı mesajı okullarda, üniversitelerde ve RSL kulüplerinde tanıtmak için girişimlerde bulunduğunu anlatıyor.
Balıkel, bu çalışmalar sırasında yabancıların Atatürk’ün mesajından etkilendiğine de tanıklık ettiğini belirtiyor.
“ÜLKEMİZİ VE KÜLTÜRÜMÜZÜ TANITMAYI HİÇ BIRAKMADIM”
Uzun yıllar süren çalışma hayatının ardından restoranını devreden, gazeteciliği ise gençlere bırakan Mehmet Balıkel, buna rağmen Türkiye ve Türk kültürünü tanıtma çalışmalarından vazgeçmedi.
Hayatını dürüstlük, hoşgörü ve sevgi üzerine kurduğunu ifade eden Balıkel, yaşadığı anıları kitaplaştırarak gelecek kuşaklara aktarmaya da devam ediyor.
Balıkel’in, gurbet yıllarını ve hayat hikâyesini anlattığı yaklaşık 400 sayfalık otobiyografisinin yanı sıra “Gurbetçi Mehmet Balıkel” isimli 90 sayfalık yayımlanmış bir kitabı bulunuyor.
Çocuk yaşta Adana sokaklarında simit ve çörek satarak başlayan hayat yolculuğunu Avustralya’da kültürel çalışmalar, gazetecilik, restoran işletmeciliği ve toplumsal hizmetlerle sürdüren Mehmet Balıkel’in hikâyesi, göçün yalnızca bir yer değiştirme değil, aynı zamanda emek, azim ve kültürel bağları yaşatma mücadelesi olduğunu ortaya koyuyor.
HABER: Suat SANCAR
TURAN BASIN TEŞKİLATI
Kültür, Sanat ve Turizm Komisyon Başkanı
