“Ödül” dediğimiz kavram, çok emek ve büyük başarıların ardından hak edilir. Ancak son yıllarda ödülün içinin giderek boşaltıldığına tanık oluyoruz. Hak etmeyen kişilere verilen ödüller çoğaldıkça, bu kavramın değeri de düşüyor. Ödül, gerçek anlamını kaybederek çoğu zaman sembolik bir formaliteye dönüşüyor. Oysa gerçek ödül, yalnızca verilmiş olmakla değil; ne kadar hak edildiği ve insanda ne hissettirdiğiyle anlam kazanır.
Gerçek bir ödül, başarıyı ölçer; şeffaftır ve satın alınamaz. Fakat bugün sosyal medyaya baktığımızda, yaptığı işin ağırlığı neredeyse hissedilmeyen kişilerin peş peşe ödül aldığını görüyoruz. Bu sözüm ona ödüller, büyük bir gururla paylaşılıyor; altına eşten dosttan tebrik mesajları yağıyor.
Geçtiğimiz günlerde yolda bu tür ödüllerden birini aldığını söyleyen bir tanıdıkla karşılaştım. Sitem üstüne sitem etti: “Ben ödül aldım, sen beni tebrik etmedin” diye. Sosyal medyada aktif olduğumu, paylaşımını gördüğümü ama görmezden geldiğimi iddia etti. Uzun uzun anlattı. Dinledim.
Sonunda kendisine şu soruyu sordum: “Toplum adına bugüne kadar ne yaptın ki ben duymadım?” Gerçek şu ki ortada dikkat çeken bir başarı yoktu; yalnızca maddi imkânlar vardı. Parayı bastırıp ödül almış birine neyin tebriğini yapacaktım? Bunu yüzüne söyledim. Konuyu değiştirdi, pişkince gülümsedi ve bir gün kahve içmeyi teklif etti. Açıkçası kabul etmedim.
Çünkü gerçek bir ödül, yalnızca verilmiş olmakla değil, nasıl verildiğiyle de değer kazanır. Saygın ve güvenilir bir ödülün bazı temel özellikleri olmalıdır. Öncelikle “Neye göre kazandın?” sorusunun net bir cevabı bulunmalıdır. “En iyi” ya da “en başarılı” gibi ifadeler tek başına yeterli değildir. Değerlendirmeler bağımsız, alanında yetkin ve uzman kişiler tarafından yapılmalı; kararlar kişisel ilişkilere değil, objektif ölçütlere dayanmalıdır.
Ne yazık ki son yıllarda “para ile satın alınan ödüller” hızla çoğalıyor. Medyadan iş dünyasına, sanattan akademiye kadar pek çok alanda bu tür örneklerle karşılaşıyoruz. Artık açıkça söylemek gerekir: Bunlar gerçek anlamda başarı ödülü değil, çoğu zaman ücret karşılığı verilen birer tanıtım aracıdır.
“Onu seçtik” diyerek gerçek başarı ortaya koymayan organizasyonlar güven vermez. Gerçek bir ödül için rekabet olmalı, eleme yapılmalı, kriterler açıkça belirlenmelidir.
Bir ödülü sosyal medyada paylaşmadan önce herkesin kendine şu soruyu sorması gerekir:
“Bu ödülü para ödemeden de kazanabilir miydim?”
Genellikle sistem şöyle işler: Bir organizasyon ya da dergi “ödül töreni” düzenler. Kişi ya da şirket aday gösterilir. Ardından katılım ücreti, dosya değerlendirme bedeli ya da sponsorluk paketi gibi kalemler altında ödeme talep edilir. Ödeme yapan kişi ya da kurum, kısa süre sonra “ödül sahibi” olur.
Kısacası, Nasrettin Hoca’nın meşhur sözünde olduğu gibi:
“Parayı veren düdüğü çalar.”
Bugünün şartlarında bu söz, çoğu zaman “Parayı veren ödülü alır” anlayışına dönüşmüş durumda. Böylece kamuoyu yanıltılarak, o kişinin güçlü ve itibarlı biri olduğu algısı oluşturuluyor. Ardından bu kişiler, özellikle sosyal medyada kendilerini bulunmaz Hint kumaşı gibi sunmaya başlıyor.
Oysa bu tür uygulamalar etik açıdan ciddi biçimde tartışılmalıdır. Başarı karşılığında verilen armağan gerçekten ödülse, içi boş uygulamalarla dağıtılan bu unvanların karşılığı ödül değil; olsa olsa bir yaptırım konusu olmalıdır.
Aslında en güçlü ödül, insanın kendi içinde hissettiğidir. Günün sonunda insan kendine şu soruyu sormalıdır:
“Vicdanım huzurlu mu?”
Özetle; gerçek ödül, yalnızca verilmiş olmasıyla değil, ne kadar hak edildiğiyle ve insanda bıraktığı duyguyla anlam kazanır. Aksi halde bu tür ödüller bir başarı göstergesi olmaktan çıkar, yalnızca sözde bir itibar satın alma aracına dönüşür.
