Duayen turizmci ve yerel tarih araştırmacısı Sebahattin Karaca İzmir’in Foça İlçesi’nin yüzyıllardır kendisiyle özdeşleşen Mor renginin öyküsünü, düzenlenen söyleşi de, belgeler ve görsellerle anlattı. Anlatımlarını Josef Dezsy ve Ersnt Langhorst’un kitaplarına dayandıran Karaca Midilli’li şair Sapho’nun şiirlerinde ki Foça Moru dizelerinden de örnekler verdi.
Foça İlçe Merkezi’nde kültür ve sanatsal toplantılarla da anılan Gramofon Kafe’deki etkinlik Foça Tarih ve Doğa Talanına Hayır Platformu tarafından düzenlendi. Platform üyelerinin yanı sıra çok sayıda Foçalı’da söyleşiyi ilgiyle izledi.
MOR MUREX DENİZ SALYANGOZUNUN DÜNYAYA ARMAĞANI
Dünyada en zor üretilen renklerden biri olan Mor’un bulunmasının ilginç bir öyküsü olduğunu belirten Sebahattin Karaca söyleşisinde, onu çok değerli kılan unsurun ise parlaklık ve kalıcılığını sağlayan Foça Şapı’nın sabitleyici özelliği olduğunu söyledi. Karaca; “Mor renk, bugün Lübnan devletinin yer aldığı, antik çağda ise Fenike adıyla bildiğimiz coğrafyada ilk kez tespit edilir. İlginç bir hikayesi de vardır. Sahilde bir köpek sahiplerinin yanına ağzı ilginç bir renkte boyalı halde gelir. Takip edilir. Sahile vuran Murex cinsi salyangozu ısırmasından dolayı bu rengin bulaştığı görülür. Renk hem merak uyandırır hem çok beğenilir. Salyangozun cinsine istinaden renge mor denir. renk Keşfedilen rengin zorda olsa üretilmesi ve kumaş boyamada kullanılmasına geçilir. Zamanla mor renk zamanın önemli kentlerinden Phokaia’da da (Foça’da) üretilmeye başlanır. Foça Moru’nun dünyada çok tutulması ve tercih edilmesi, bu rengi parlak, daha çekici ve kalıcı kılan Şap madeniyle sabitlenmesinden dolayıdır. 12 bin Murex’ten sadece 1.4 gram elde edilen mor boyanın 500 gramının 1 buçuk kilogram altın değerinde olduğundan bahsedilir. Mor, kralların, soyluların, asillerin rengi olarak kabul edilir. Tarihe düşülen notlar arasında bazı krallıklar ya da kralların kendileri dışında mor renkli kıyafetler giyilmesini yasakladıkları da yer alır. İlginç bir notta bu rengin1859 yılına kadar hiçbir ülkenin bayrağında yer almamasıdır. Bu tarihlerde İngiltere’de mor rengin sentetik olarak tesadüfen bulunması ve üretilmesi, bazı ülke bayraklarında yer almasının nedeni olarak gösterilir. Bu savlar, Josef Dezsy ve Ersnt Langhorst’un araştırmalarına ve kitaplarına dayanmaktadır. Antik dönem Lirik Şairlerinden Sappho’da şiirinde Foça’dan kendisine gönderilen mor mendilden bahseder. İyon ve Aiol kentlerinin Foçalı elçisi Pythermos’un, Atina’da görevini tamamen mor renkte olan kıyafetleriyle icra ettiği tarihe düşülen ilginç kayıtlardandır. “dedi.
KAZILARLA KANITLANDI
Sebahattin Karaca; makalelerinde bu konuya uzun yıllar öncesinden beri yer verdiğini, Foça’da mor boyanın Murex salyangozlarından üretildiğini gerçekleyen buluntuların, geçtiğimiz yılın kazılarında ortaya çıktığını, ancak çalışmaların henüz rapora bağlanmadığını öğrendiğini, Foça Moru’na sahip çıkılmasını, Foça’nın mor renkle daha çok buluşmasının ve bu renkle anılmasının sağlanmasını dilediğini sözlerine ekledi.
Görsellerle desteklenen söyleşinin son bölümünde katılımcıların soruları cevaplandırıldı.
Seyfi GÜL
