Tarihin sayfalarını karıştırdığınızda, milletlerin kaderini tek bir vizyonla değiştiren liderlerin sayısı parmakla gösterilecek kadar azdır. 20. yüzyılın en çalkantılı döneminde, imparatorlukların yıkıldığı ve haritaların yeniden çizildiği bir çağda sahneye çıkan Mustafa Kemal Atatürk, sadece bir askeri deha değil, çökmüş bir enkazdan yepyeni bir ulus inşa eden tarihsel bir figürdür.
1915’te Çanakkale’de gösterdiği basiret ve cesaret, Türk milletinin hafızasına silinmeyecek bir imza attı. Ancak onun asıl büyük mücadelesi, 19 Mayıs 1919’da Samsun’a adım atmasıyla başladı. Umudun tükendiği, işgallerin ve belirsizliğin hüküm sürdüğü bir dönemde milli iradeyi örgütledi. Sakarya’dan Büyük Taarruz’a uzanan o çetin askeri zaferler, yalnızca cephedeki düşmanı değil, bir milletin üzerindeki karamsarlığı da söküp attı.
Fakat Atatürk’ü emsallerinden ayıran en temel nitelik, zaferi cephede bırakmayıp onu toplumsal ve siyasal bir dönüşümle taçlandırmış olmasıdır. 29 Ekim 1923’te ilan edilen Cumhuriyet, sıradan bir rejim değişikliği değildi; kul olma bilincinden yurttaş olma bilincine geçişin simgesiydi. Saltanatın ve halifeliğin kaldırılması, hukukun laikleştirilmesi, Harf Devrimi, kadınlara tanınan seçme ve seçilme hakkı gibi adımlar, Doğu ile Batı arasında sıkışmış bir toplumu muasır medeniyetler seviyesine taşıma kararlılığının somut tezahürleriydi.
Bir ulusun kaderi, atılan cesur adımlarla yeniden yazılır. Mustafa Kemal Atatürk’ün öncülüğünde gerçekleştirilen devrimler, yalnızca çökmüş bir imparatorluğun enkazını kaldırmakla kalmadı; yönünü geleceğe dönmüş, egemenliği kayıtsız şartsız millete teslim eden modern bir Türkiye inşa etti.
Bu büyük dönüşümün ilk ve en kritik hamlesi siyaset sahnesinde yaşandı. Saltanatın ve halifeliğin kaldırılması, cumhuriyetin ilanıyla taçlandı. Yönetim yetkisi kişisel iradeden alınarak milletin ortak aklına devredildi. Ancak siyasal özgürlük, toplumsal bir eşitlikle desteklenmedikçe eksik kalmaya mahkûmdu. Şapka ve Kıyafet Kanunu’ndan Soyadı Kanunu’na, takvim ve ölçülerde uluslararası standartlara geçilmesinden tekke ve zaviyelerin kapatılmasına kadar atılan her adım, toplumdaki ayrıcalık sınırlarını kaldırıp çağdaş bir “yurttaş” kimliği yarattı. Bu toplumsal devrimin en parlak meşalesi ise şüphesiz Türk kadınına tanınan siyasi ve medeni haklar oldu.
Hukuk alanında yapılan köklü yenilikler, seküler ve adil bir düzenin teminatı haline geldi. 1926’da kabul edilen Türk Medeni Kanunu, din kurallarına dayalı eski düzeni geride bırakarak kadın ile erkeği kanun önünde eşit kıldı. Eğitim ve kültür cephesinde ise Tevhid-i Tedrisat ile eğitimde birlik sağlandı, 1928 Harf Devrimi ile okuma-yazma seferberliği başlatıldı. Türk Tarih ve Türk Dil Kurumlarının kurulması, bu ulusun kendi köklerine ve diline özgüvenle sarılmasını mümkün kıldı.
Ekonomik bağımsızlık olmadan siyasi bağımsızlığın sürdürülemeyeceği gerçeğiyle hareket edildi. Aşar vergisinin kaldırılmasıyla belini bükmüş köylü rahatlatıldı; Kabotaj Kanunu ile denizlerdeki egemenlik geri alındı. Özel sektörün yetersiz kaldığı yerde “Devletçilik” ilkesi devreye sokularak Sümerbank, Etibank ve İş Bankası gibi dev kurumlar ve fabrikalar yükseldi.
Atatürk’ün hayata geçirdiği bu beş temel ayaktaki inkılaplar, tarihin akışını değiştiren bütüncül bir modernleşme projesidir. Bugün sahip olduğumuz akıl, bilim ve özgürlük temelli yaşam; cephelerde kazanılan zaferlerin fikirle, hukukla ve üretimle harmanlanmasının bir eseridir.
Bugün geriye dönüp baktığımızda, Atatürk’ün bıraktığı mirasın harcında sadece askeri stratejiler değil; akıl, bilim, çağdaşlık ve bağımsızlık tutkusu olduğunu görüyoruz. Kaleme aldığı Nutuk ile genç kuşaklara yol haritası çizen, “En hakiki mürşit ilimdir” diyerek dogmalara değil akla vurgu yapan bu büyük devlet adamı, aradan geçen yıllara rağmen Türkiye Cumhuriyeti’nin temel taşı ve birleştirici çimentosu olmaya devam ediyor.
Tarih yaprakları, milletlerin kaderini tayin eden büyük figürlerin doğumları kadar, o figürlerin bu dünyadan ayrılış anlarını ve sonrasındaki dalgalanmaları da tescil eder. 10 Kasım 1938’in sadece bir ülkenin değil, tüm insanlık vicdanının sarsıldığı bir dönüm noktası olduğunu bir kez daha idrak ediyoruz.
10 Kasım acının evrenselliğini ve Türk dünyasının yüreğinde kopan fırtınaları en çıplak haliyle gözler önüne seriyor. İstanbul’daki doludizgin ve deniz ağırlıklı törenden, Yavuz zırhlısının ve dünyanın dört bir yanından gelen 28 devletin temsilcileri ile 1060 yabancı askerin katıldığı o görkemli Ankara merasimine kadar her detay, Türkiye Cumhuriyeti’nin kurucusuna duyulan küresel saygının ve hayranlığın nişanesidir.
10 Kasım 1953’te Etnografya Müzesi’nden alınarak binlerin gözyaşı ve minnetiyle ebedi istirahatgâhına tevdi edilen Atatürk, milletinin kalbindeki ölümsüz tahtına kurulmuştur. Necmettin Sadak’ın deyimiyle “devrin beynelmilel en büyük kuvveti”, Kont Sforza’nın ifadesiyle “tarihte eşsiz bir devlet kurucusu” olan Atatürk, vefatından yıllar sonra dahi eserleriyle yolumuzu aydınlatmaya devam ediyor.
Ruhu şad olsun.
Atatürk’ten Birkaç Söz
Ben manevi miras olarak hiçbir nas-ı katı, hiçbir dogma, hiçbir donmuş, kalıplaşmış kural bırakmıyorum. Benim manevi mirasım bilim ve akıldır. Benden sonra, beni benimsemek isteyenler, bu temel mihver üzerinde aklın ve bilimin rehberliğini kabul ederlerse, manevi mirasçılarım olurlar. 1933.
Bir ulusun asker ordusu ne kadar güçlü olursa olsun, kazandığı zafer ne kadar yüce olursa olsun, bir ulus ilim ordusuna sahip değilse, savaş meydanlarında kazanılmış zaferlerin sonu olacaktır. Bu nedenle bir an önce büyük, mükemmel bir ilim ordusuna sahip olma zorunluluğu vardır. 1922.
Dünyada her şey için, maddiyat için, maneviyat için, hayat için, başarı için en hakiki yol gösterici ilimdir, fendir. İlim ve fennin dışında yol gösterici aramak gaflettir, cahilliktir, doğru yoldan sapmaktır. Yalnız ilmin ve fennin yaşadığımız her dakikadaki safhalarının gelişimini anlamak ve ilerlemeleri zamanında takip etmek şarttır. 1922.
Toplumu gerçek amacına, gerçek mutluluğuna ulaştırmak için iki orduya gerek vardır. Biri vatanın hayatını kurtaran asker ordusu, diğeri ulusun geleceğini yoğuran bilim ordusudur. Bu ordulardan her ikisi de aynı derece gerekli, kıymetlidir, her ikisi de hayatidir. Ancak bilim ordusunun kıymet ve kutsallığını anlatmak için şunu söyleyeyim ki, bilim ordusu, ölen ve öldüren birinci orduya, niçin ölüp, niçin öldürdüğünü öğreten ordudur. 1923.
