Yüzyıllık Bir Yolculuk: Küllerinden Doğan Cumhuriyet ve İkinci Yüzyılın Eşiğinde Türkiye

Takvimler 29 Ekim 1923’ü gösterdiğinde, Anadolu topraklarında sadece yeni bir devlet ilan edilmedi; aynı zamanda bin yıllık bir geleneğin yerini alacak yepyeni bir zihniyetin, millet iradesine dayalı bir geleceğin de tohumları atıldı. O günden 2023’ün 29 Ekim’ine uzanan koca bir asır, Türkiye için hem büyük devrimlerin hem sancılı arayışların hem de küresel fırtınalara karşı ayakta kalma mücadelesinin adı oldu.

Her büyük hikâye gibi bizimki de bir kuruluş destanıyla başladı. Mustafa Kemal Atatürk önderliğinde kazanılan Millî Mücadele ve Lozan’ın ardından, 1923–1938 yılları arasında âdeta zamanla yarışıldı. Saltanat ve hilafetin kaldırılması, Tevhid-i Tedrisat, Medeni Kanun, harf devrimi ve dünyanın pek çok gelişmiş ülkesinden önce kadınlara tanınan seçme-seçilme hakları… Genç Cumhuriyet, bir yandan modern ve laik bir hukuk devleti inşa ederken diğer yandan “Yurtta sulh, cihanda sulh” ilkesiyle bölgesel barışın teminatı oldu. Sümerbanklardan demiryollarına kadar uzanan devletçi sanayi hamleleriyle kendi ayakları üzerinde duran bir ekonomi yaratıldı.

Atatürk’ün 1938’deki kaybının ardından dümeni devralan İsmet İnönü, ülkeyi tarihin en kanlı felaketi olan II. Dünya Savaşı’nın ateşinden uzak tutmayı başardı. Savaşın getirdiği ağır ekonomik yükler toplumu yorsa da bu dönem, tek partili yapıdan çok partili demokratik hayata geçişin kapısını araladı. 14 Mayıs 1950’de sandıktan çıkan Demokrat Parti iktidarı, özel teşebbüsü ve tarımda makineleşmeyi hızlandırırken Türkiye’yi NATO şemsiyesi altına soktu. Ne var ki on yılın sonuna doğru artan ekonomik darboğaz ve siyasi kutuplaşma, 27 Mayıs 1960 darbesiyle demokrasimize ilk ağır kesintiyi yaşattı.

1960’lar ve 70’ler, Türkiye’nin kabuğunu kırdığı ama bir o kadar da kendi içinde savrulduğu yıllardı. 1961 Anayasası’nın getirdiği özgürlükçü iklimde sanayileşme hızlandı, köyden kente büyük göç dalgaları başladı. Ancak hızlı kentleşme; işçi hareketlerini, öğrenci olaylarını ve giderek sertleşen sağ-sol çatışmalarını da beraberinde getirdi. 1971 muhtırası, 1974 Kıbrıs Barış Harekâtı ve 70’lerin sonundaki ağır ekonomik krizler, ülkeyi 12 Eylül 1980 darbesine sürükledi.

80’li yıllar ise Turgut Özal ile Türkiye’nin dünyaya açıldığı yepyeni bir evreye işaret ediyordu. İhracata dayalı büyüme ve serbest piyasa ekonomisiyle tanışan ülke, küresel ekonomiyle bütünleşirken Güneydoğu’da tırmanan terör sorunuyla sarsılmaya başladı. 1990’lar; koalisyon hükümetlerinin istikrarsızlığı, 1994 krizi, 28 Şubat süreci ve 1999’da gelen AB adaylığı statüsüyle hafızalara kazındı.

Yeni binyıla 2000 ve 2001 ekonomik krizlerinin enkazıyla giren Türkiye, 2002 seçimlerinde AK Parti’nin tek başına iktidara gelmesiyle yeni bir siyasi sayfaya geçti. 2000’lerin ilk yarısındaki hızlı ekonomik büyüme ve 2005’te başlayan AB katılım müzakereleriyle umutların yeşerdiği bu dönem; 2013’teki Gezi olayları, ardından gelen terör saldırıları ve nihayetinde 15 Temmuz 2016’daki hain darbe girişimiyle yerini büyük bir beka mücadelesine bıraktı. Milletin iradesiyle püskürtülen bu girişimin ardından 2017 referandumuyla parlamenter sistem tarihe karıştı ve Türkiye, Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi’ne geçti.

Son beş yıla baktığımızda ise; küresel COVID-19 pandemisinin sarstığı dengeler, yüksek enflasyon ve hayat pahalılığıyla mücadelenin yanında; Doğu Akdeniz’den Kafkasya’ya, Libya’dan Suriye’ye kadar sahada ve masada çok daha aktif, iddialı bir dış politika görüyoruz. 2023 yılı ise hem 6 Şubat depremlerinin yüreğimizde açtığı derin yaralarla hem de Cumhuriyetimizin 100. yılını kutlamanın gururuyla hafızalarımıza mühürlendi.

İmparatorluk bakiyesinden modern bir ulus-devlete, tek partiden çok partili demokrasiye, kapalı bir tarım toplumundan bölgesel bir güç arayışına uzanan bu yüz yıl hiç kolay geçmedi. Hatalarımız, kesintilerimiz, acılarımız oldu ama her defasında yeniden ayağa kalkmayı bildik. Şimdi önümüzde bembeyaz bir sayfa, Türkiye Cumhuriyeti’nin ikinci yüzyılı var. Birinci asrın tecrübesi ve dersleri, ikinci asrın en büyük pusulası olacak.

Daha fazla haber için Gündem bölümünü ziyaret ediniz…

Farklı haberler için YouTube, Facebook, X, Instagram, TikTok, Threads ve NSosyal sosyal medya hesaplarımızı takip ediniz…

Bültenimize abone olun, Gündemden haberdar olun!

Abone olduğunuzda WorldTürk'ün Kullanıcı Sözleşmesini kabul etmiş olursunuz.